Cần Thơ mùa nước nổi, khi sông lên tiếng

Khi nước bắt đầu len lỏi vào đất liền

Tháng Tám âm lịch, bà con vùng đầu nguồn đã quen với cảnh nước ngập sân, ngập bờ. Mấy đứa nhỏ không còn đi bộ đến trường mà chèo xuồng qua những con đường quen thuộc nay đã trở thành kênh nhỏ. Cần Thơ, thành phố sông nước mà tui thương, đón mùa lũ không phải bằng lo âu mà bằng sự hồ hởi riêng của bà con đã sống cùng nước hàng thế kỷ.

Năm nào cũng vậy, dòng sông Hậu như được tiếp thêm sức sống mới. Mực nước dâng lên từng centimet mỗi ngày, lặng lẽ phủ lên những cánh đồng vừa gặt xong. Đất không khô héo, đất được ngâm trong lớp nước phù sa màu mỡ, chuẩn bị cho mùa vụ tiếp theo.

Bạn biết hông, mùa nước nổi nó không tới ào ào như mưa giông đâu. Nó tới từ từ, nhẹ nhàng như một người bạn cũ ghé thăm. Sáng thức dậy thấy mặt nước trong vườn nhích lên thêm chút. Chiều ngồi uống trà thấy mấy gốc mận đã ngập tới gối. Rồi một ngày đẹp trời, bạn nhìn ra đồng, cả cánh đồng đã biến thành biển nước bao la, mặt nước phẳng lì phản chiếu trời mây. Mấy cây bần, cây tràm đứng trơ gốc giữa nước, thành chỗ đậu cho lũ cò trắng. Bông súng, bông sen nổi lềnh bềnh, tím hồng giữa mênh mông nước bạc. Tui nói thiệt, cảnh đẹp kiểu này không có tiền nào mua được.

Cái không khí của miệt vườn mùa nước nổi nó khác lắm bạn ơi. Buổi sáng, sương mù giăng kín mặt sông, mùi bùn phù sa thoang thoảng, tiếng ghe máy đuôi tôm xình xịch đâu đó phía xa. Con chó nhà ai nằm trên cầu bắc tạm, dõi mắt nhìn đàn cá quẫy dưới chân. Đám gà leo lên đống rơm cao, cục tác bất bình vì sân nhà đã thành ao. Cuộc sống quen thuộc bị đảo lộn hết, nhưng bà con mình vẫn cười tươi, vì năm nào mà hông vậy.

"Nước lên thì cá vô đồng, nước xuống thì cá ra sông", câu nói dân gian ấy gói gọn cả một triết lý sống thuận theo tự nhiên của bà con miền Tây mình.

Hành trình của dòng nước, từ Biển Hồ về miền Tây

Muốn hiểu mùa nước nổi, mình phải nhìn xa hơn, lên tận phía Bắc, nơi dòng Mekong bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, chảy qua Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, rồi đổ vào Campuchia. Ở Campuchia có Biển Hồ Tonle Sap, cái hồ kỳ lạ nhất Đông Nam Á. Mùa khô, hồ nhỏ xíu, chỉ chừng 2.500 km² thôi. Nhưng tới mùa mưa, nước từ sông Mekong dâng lên mạnh tới mức dòng chảy của sông Tonle Sap đảo ngược, nước chảy ngược vào hồ, làm Biển Hồ phình to gấp năm sáu lần, lên tới 16.000 km².

Biển Hồ giống như một cái bồn chứa nước khổng lồ vậy đó. Nó giữ nước lại, nuôi cá, nuôi tôm. Rồi khi mùa mưa hết, nước rút dần, Biển Hồ xả nước ngược lại ra sông Mekong. Dòng nước đó kéo theo hàng tỷ con cá nhỏ, chảy xuôi về phía Nam, vào Việt Nam qua hai nhánh sông Tiền và sông Hậu. Đó chính là lý do mùa nước nổi ở miền Tây mình thường rơi vào khoảng tháng 8, tháng 9, tháng 10 âm lịch, trễ hơn mùa mưa ở thượng nguồn vài tháng.

Nước về tới đồng bằng sông Cửu Long thì tràn ra mênh mông. Vùng Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên ngập trước. Rồi nước từ từ lan xuống Cần Thơ, An Giang, Kiên Giang. Cần Thơ nằm ở hạ nguồn nên nước tới muộn hơn, nhưng bù lại nước rút cũng chậm hơn, bà con mình được hưởng mùa nước nổi dài hơn một chút. Phù sa theo nước về, lắng đọng trên đồng ruộng, biến đất miền Tây thành vùng đất màu mỡ bậc nhất cả nước.

Tui thấy hay ở chỗ này nè, cả một hệ thống sông ngòi, kênh rạch của miền Tây hoạt động như một mạng lưới tưới tiêu tự nhiên. Nước vô kênh này, chảy sang kênh kia, tràn qua đồng này, rồi rút về sông nọ. Ông bà mình ngày xưa đào kênh, đắp bờ, xây cống, tất cả đều thuận theo quy luật của nước, không chống lại. Hào sảng là vậy đó cục cưng.

Mưu sinh trên mặt nước

Khi nước lên, hàng nghìn gia đình ở vùng ven Cần Thơ đổ ra đồng. Không phải để cấy lúa, mà để đặt lọp, giăng lưới, kéo vó. Cá linh non, loài cá chỉ xuất hiện mỗi mùa lũ, chen nhau chạy từ Biển Hồ xuống, trắng bạc cả mặt nước. Bà con mình bắt về chế biến thành mắm cá linh, kho lạt với bông điên điển, nấu canh chua ngọt thơm lừng, tui nói thiệt, ngon lắm cục cưng ơi.

Bông điên điển vàng rực nở theo mùa nước, thứ hoa dại ấy trở thành đặc sản không thể thiếu của mùa lũ. Bà con hái điên điển từ những bụi cây ven kênh, ăn kèm lẩu mắm hay ăn sống với cá kho. Hương vị ấy không thể tìm thấy ở bất kỳ nhà hàng thành phố nào, tui cam đoan luôn.

Mà bạn ơi, đâu chỉ có cá linh. Mùa nước nổi, đồng ruộng biến thành cái "siêu thị" khổng lồ của thiên nhiên. Cá lóc đen trũi, con nào con nấy mập ú, bơi lội tung tăng trong đồng ngập. Cá rô đồng nhảy lóc bóc trong lọp, bắt lên nướng than hồng thì ngon hết biết. Cá sặc bổi ướp muối phơi khô, để dành ăn được cả mấy tháng trời. Cá trê vàng ươm, rô phi, cá he, tép bạc, tôm càng xanh, mùa này bắt hoài không hết.

Mỗi kiểu đánh bắt lại có cái hay riêng. Đặt lọp là cách phổ biến nhất, bà con đan lọp bằng tre, bỏ mồi bên trong, đặt ở mấy đoạn kênh nước chảy, sáng ra đi thăm lọp thì cá đầy ắp. Giăng câu thì cần kiên nhẫn hơn, bà con giăng dây câu dài cả trăm mét, mỗi sợi có mấy chục lưỡi câu, để qua đêm là sáng ra kéo lên toàn cá lóc, cá trê to bự. Đặt đáy là kiểu bắt cá quy mô lớn hơn, mình dùng lưới hình phễu đặt ngang dòng nước chảy, cá theo nước chui vào đáy, hết đường ra. Đáy thường đặt ở mấy ngã ba sông, nơi nước chảy xiết, bắt được nhiều cá linh và tôm lắm.

Rồi còn kéo vó, bạn hình dung một cái lưới vuông cỡ lớn, buộc vào bốn cây tre dài, nhúng xuống nước rồi kéo lên. Mỗi lần kéo lên là cá nhảy tanh tách, trắng xóa trong lưới. Cảnh bà con kéo vó lúc trời chiều, nắng vàng rực rỡ, nước phản chiếu ánh mặt trời, đẹp như tranh vẽ vậy đó mình ơi.

Có nhà còn nuôi cá trong ruộng ngập. Nước lên tới đâu, cá tự nhiên vào ruộng tới đó. Bà con chỉ cần rào lại, đợi nước rút là thu hoạch. Đơn giản mà hiệu quả, đúng kiểu miền Tây mình, thuận theo tự nhiên, không cưỡng lại.

Ẩm thực mùa nước nổi, bữa cơm ngon nhất trong năm

Nói tới mùa nước nổi mà không nói tới ăn uống thì thiếu sót quá hà. Tui dám nói luôn, mùa nước nổi là mùa ăn ngon nhất miền Tây. Nguyên liệu tươi rói, bắt lên là nấu liền, không qua tủ lạnh, không qua trung gian. Từ đồng ra bếp, nhanh hơn đi chợ.

Canh chua cá linh bông điên điển là món kinh điển, ai về miền Tây mùa này mà chưa ăn thì coi như chưa tới. Cá linh non, nhỏ bằng ngón tay, nấu với me chua, bông điên điển vàng, rau ngổ, bạc hà. Nước canh trong veo, vị chua thanh, cá mềm tan trong miệng. Bạn múc một chén canh, xúc miếng cơm gạo mới, nhai chậm rãi, tui hứa là bạn sẽ nhớ hoài.

Mắm kho thì đặc biệt lắm nha. Bà con mình lấy mắm cá linh, mắm cá sặc, nấu sôi lên, cho thịt ba rọi, cà tím, rồi ăn kèm với rau đồng. Rau đồng mùa nước nổi thì thiếu gì, bông súng, rau muống đồng, đọt nhãn lồng, bông điên điển, rau dừa. Nhúng rau vô nồi mắm kho sôi sùng sục, gắp ra chấm thêm chút ớt hiểm, xong chưa, trời ơi, ngon tới quên đường về luôn.

Cá lóc nướng trui là nghệ thuật ẩm thực đồng quê đích thực. Bà con bắt cá lóc tươi, không đánh vảy, không mổ bụng, xiên cây tre xuyên từ miệng tới đuôi, cắm xuống đất rồi đốt rơm chung quanh. Lửa rơm cháy bùng, khói bay nghi ngút, cá chín từ ngoài vào trong. Khi lớp vảy cháy đen, cạo ra, bên trong thịt cá trắng phau, thơm lừng. Cuốn bánh tráng với rau sống, bún, chấm mắm me, mỗi miếng cắn là một trải nghiệm khó quên.

Ốc gạo mùa nước nổi cũng ngon hết sẩy. Ốc gạo Cần Thơ nổi tiếng khắp nơi, con to bằng đầu ngón tay cái, luộc lên mỡ màng, béo ngậy. Gắp ốc ra, chấm nước mắm gừng, nhâm nhi với ly rượu đế, ngồi bên bờ kênh nghe tiếng dế ri ri, sướng hơn vua.

Rồi còn lẩu mắm, chuột đồng nướng, ếch xào lăn, tép rang dừa, cá rô kho tộ. Mỗi nhà mỗi kiểu, mỗi bà mỗi công thức, nhưng điểm chung là nguyên liệu tươi, nêm nếm đậm đà, ăn với cơm gạo mới thơm phức. Bà con mình hay nói "mùa nước nổi ăn hổng hết", mà thiệt vậy đó cục vàng, tui không nói quá đâu.

Con nít mùa nước nổi, tuổi thơ trên mặt nước

Tui lớn lên ở miền Tây, nên tui biết, mùa nước nổi là mùa vui nhất của tụi con nít. Trường lớp vẫn học bình thường, nhưng trước giờ học và sau giờ học, cả đám nhỏ biến thành "ngư dân nhí" hết.

Sáng sớm, trước khi đi học, mấy đứa nhỏ xách thùng ra đồng thăm lọp. Lọp đặt tối hôm qua, sáng nay kéo lên thấy cá đầy nhóc, mừng rơn. Con nào cá nhiều thì khoe, con nào ít thì buồn xo, hẹn chiều đặt lại chỗ khác. Cá bắt được đem về cho má nấu cơm, mấy con nhỏ quá thì thả lại, "để nó lớn rồi bắt". Tụi nhỏ miền Tây học cách sống chung với thiên nhiên từ nhỏ là vậy.

Chiều chiều tan học, cả đám rủ nhau ra kênh tắm. Nước mùa nổi ấm hơn nước mùa khô, lại đục phù sa nên tụi nhỏ thích lắm. Đứa biết bơi thì lặn ngụp, đứa chưa biết thì ôm thùng xốp, can nhựa, nổi lềnh bềnh. Có đứa dũng cảm hơn thì bơi ra giữa sông, mà bà con lớn tuổi phải la hoài "vô bờ đi, nước chảy xiết lắm". Tui hồi nhỏ cũng bị la hoài vậy, mà có sợ đâu.

Rồi trò chơi bắt cá bằng tay, lội đồng mò tôm, câu cá bằng cần trúc tự làm, đua xuồng trên kênh. Mấy trò đó bây giờ kể lại thì đơn giản, nhưng hồi đó vui lắm bạn ơi. Tui nhớ có lần mấy đứa trong xóm thi nhau ai bắt được con cá lóc to nhất, thằng Tí bắt được con cá lóc bự hơn cánh tay nó, mừng quýnh chạy về khoe cả xóm. Chiều đó cả xóm được bữa cá lóc nướng trui, ăn chung vui như hội.

Mùa nước nổi cũng là mùa mà đường đi học trở nên "phiêu lưu" nhất. Có đoạn phải chèo xuồng, có đoạn phải lội nước, có đoạn nước ngập quá thì phải đi đường vòng. Tập sách, vở phải bọc nilông kỹ lưỡng, lỡ xuồng nghiêng là ướt hết. Thầy cô ở trường cũng hiểu, mùa này học trò hay đi trễ, quần áo đôi khi còn ướt, nhưng không ai trách. Vì mùa nước nổi mà, ai cũng thông cảm.

Cần Thơ nhìn từ mặt nước

Đứng trên cầu Cần Thơ những ngày nước lớn, mình mới thấy hết vẻ hùng vĩ của dòng sông Hậu mùa này. Mặt sông rộng gấp đôi, dòng chảy mạnh hơn, màu nước chuyển sang nâu đất phù sa. Những chiếc ghe chở đầy bí đỏ, mướp hương, chuối xanh lặng lẽ xuôi dòng về chợ nổi Cái Răng.

Chợ nổi Cái Răng không ngủ đâu nha bạn. Dù mưa hay nắng, dù nước lên hay nước xuống, tiếng ghe máy nổ giòn, tiếng trả giá, tiếng sóng vỗ mạn thuyền vẫn cứ vang từ tờ mờ sáng. Nhưng mùa nước nổi, chợ nổi mang một sắc thái khác, hàng hóa phong phú hơn, người mua đông hơn, và nụ cười của bà con thương lái trên sông cũng rộng mở hơn.

Nhìn từ trên cao, Cần Thơ mùa nước nổi giống như một bức tranh thủy mặc khổng lồ. Những ô ruộng xanh mướt xen kẽ với những ô nước bạc lấp lánh. Kênh rạch chằng chịt như mạng nhện, nối liền từ sông lớn ra đồng xa. Trên mỗi con kênh, ghe xuồng đi lại tấp nập, đời sống miệt vườn nhộn nhịp hơn bao giờ hết.

Mùa lũ, không phải thiên tai, là thiên ân

Nhiều người ở thành phố lớn nghe đến "lũ miền Tây" thường nghĩ ngay đến thiên tai, đến mất mát. Nhưng với bà con Cần Thơ mình và những vùng phụ cận, mùa nước nổi là mùa trù phú nhất trong năm. Tui nói thiệt nha.

Lũ mang về:

• Phù sa, bồi đắp cho đồng ruộng thêm màu mỡ
• Cá tôm, nguồn protein dồi dào, rẻ tiền và tươi ngon
• Nước ngọt, rửa trôi phèn mặn, làm sạch đất đai
• Bông trái, điên điển, súng, rau muống nước nở rộ

Đó là lý do bà con mình gọi đây là "mùa nước nổi", nước nổi lên, chứ không phải nước dâng hay nước lụt. Ngôn từ phản ánh thái độ: sống thuận với tự nhiên, trân trọng những gì thiên nhiên ban tặng. Hay hông bạn.

Mà bạn biết hông, nước lũ không chỉ mang phù sa về đâu. Nó còn làm sạch cả hệ sinh thái đồng ruộng. Nước ngập đồng, mấy con chuột, rắn độc, côn trùng phá hoại mùa màng bị cuốn đi hết. Đất được ngâm trong nước, mấy loại nấm bệnh, vi khuẩn gây hại trong đất cũng bị tiêu diệt. Khi nước rút, đất sạch sẽ, tơi xốp, giàu dinh dưỡng, bà con trồng lúa vụ sau mà không cần bón nhiều phân như trước.

Hệ sinh thái dưới nước cũng được hồi sinh. Cá tôm từ thượng nguồn theo nước về sinh sản, bổ sung nguồn giống tự nhiên cho đồng ruộng và kênh rạch. Mấy loài chim nước cũng kéo về theo, cò trắng, diệc, le le, vạc, trích. Bạn ra đồng mùa nước nổi sẽ thấy cả đàn cò trắng hàng trăm con đậu trên mấy gốc cây, cảnh tượng đẹp tới nao lòng.

Rồi lục bình, cái loài cây mà nhiều người chê là "cỏ dại" ấy, mùa nước nổi nó cũng có vai trò quan trọng lắm nha. Lục bình hấp thụ các chất ô nhiễm trong nước, giúp lọc nước tự nhiên. Rễ lục bình còn là nơi trú ẩn, sinh sản của nhiều loài cá tôm nhỏ. Bà con mình còn vớt lục bình lên phơi khô, đan thành giỏ, làn, thảm, túi xách. Sản phẩm lục bình miền Tây bán ra cả nước ngoài, đẹp lắm, bền lắm, mà lại thân thiện với môi trường nữa.

Du lịch mùa nước nổi, trải nghiệm không đâu có

Mấy năm gần đây, du lịch mùa nước nổi ở Cần Thơ và miền Tây ngày càng được nhiều người biết đến. Bạn ơi, nếu bạn đang tính về miền Tây chơi, tui gợi ý là nên chọn tầm tháng 9, tháng 10 âm lịch, đúng mùa nước nổi đỉnh điểm, để được trải nghiệm trọn vẹn nhất.

Đầu tiên, bạn nên đi chợ nổi Cái Răng lúc tờ mờ sáng. Thuê một chiếc xuồng nhỏ, len lỏi giữa hàng trăm chiếc ghe lớn nhỏ, ngắm bà con buôn bán, uống ly cà phê trên sông, ăn tô bún riêu nóng hổi ngay trên ghe. Mùa nước nổi, chợ nổi đông vui hơn, hàng hóa phong phú hơn, bạn sẽ thấy những cây bẹo treo đầy bí đỏ, khóm, ổi, mận, dừa tươi. Cây bẹo là cái cây tre cắm trước mũi ghe, treo lên đó thứ gì thì ghe bán thứ đó, đơn giản mà dễ thương ghê.

Tiếp theo, bạn có thể đi tour đồng nước nổi ở vùng ven Cần Thơ. Ngồi xuồng máy chạy qua mấy cánh đồng ngập nước, hai bên là bông điên điển vàng rực, lục bình tím phủ kín mặt kênh. Bạn sẽ được trải nghiệm kéo vó, thăm lọp, bắt cá bằng tay, rồi mang cá về nấu ăn tại chỗ. Cảm giác tự tay bắt con cá, tự tay nướng trên lửa rơm, ăn giữa đồng nước mênh mông, tui nói thiệt là khó quên lắm.

Cho bạn nào thích chụp hình, mùa nước nổi là thiên đường luôn. Ánh sáng buổi sáng sớm và chiều tà chiếu lên mặt nước, tạo ra những bức ảnh phản chiếu tuyệt đẹp. Hình ảnh bà con chèo xuồng giữa đồng nước, bông điên điển vàng rực, cò trắng bay ngang trời, mấy đứa nhỏ tắm sông cười giòn, tất cả đều là những khoảnh khắc "vàng" cho nhiếp ảnh. Nhiều nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp từ Sài Gòn, Hà Nội, thậm chí từ nước ngoài, năm nào cũng về miền Tây mùa nước nổi để sáng tác.

Buổi tối, bạn có thể ngồi ở nhà dân ven kênh, nghe đờn ca tài tử dưới ánh trăng. Tiếng đàn kìm, đàn tranh hòa với giọng ca mùi mẫn, nghe bài "Tình anh bán chiếu" hay "Dạ cổ hoài lang" giữa đêm khuya thanh vắng, sóng nước vỗ nhẹ mạn xuồng, tui hứa là bạn sẽ rơi nước mắt vì xúc động.

Khi mùa nước nổi thay đổi, biến đổi khí hậu và nỗi lo

Mà bạn ơi, tui cũng phải nói thiệt một chuyện. Mấy năm gần đây, mùa nước nổi ở miền Tây mình đang thay đổi nhiều lắm. Có năm nước về muộn, có năm nước ít hẳn, có năm gần như không có lũ. Bà con mình nhìn đồng khô, kênh cạn, lòng buồn không tả được.

Nguyên nhân thì nhiều. Ở thượng nguồn sông Mekong, mấy con đập thủy điện lớn ở Trung Quốc và Lào giữ nước lại, dòng chảy tự nhiên bị thay đổi. Phù sa bị chặn trước khi về tới đồng bằng mình. Biến đổi khí hậu làm mùa mưa thất thường, năm thì mưa nhiều quá gây lũ lớn, năm thì khô hạn kéo dài. Rồi việc khai thác cát trên sông cũng làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở bờ sông.

Ông Tám, người mà tui kể ở phần sau, ổng nói: "Hồi xưa, năm nào nước cũng lên tới nóc nhà. Bây giờ, có năm nước chỉ tới bắp chân." Câu nói đó nghe đơn giản mà chứa đựng bao nhiêu lo lắng. Nước không về đủ thì phù sa ít, đất bạc màu dần. Cá tôm cũng ít đi, bà con mất nguồn thu nhập quan trọng. Mấy nghề truyền thống như đặt lọp, giăng câu, kéo vó cũng dần mai một vì không còn nhiều cá để bắt.

Nhưng bà con miền Tây mình đâu có dễ bỏ cuộc. Nhiều nơi bà con đã chuyển đổi mô hình sản xuất, nuôi cá tra, cá basa trong ao, trồng lúa giống mới chịu hạn tốt hơn. Chính quyền địa phương cũng đang triển khai nhiều dự án trữ nước, xây hồ chứa, bảo vệ bờ sông. Nhưng thú thiệt, tui vẫn mong mỗi năm nước sẽ về đủ, để đồng ruộng miền Tây mình vẫn còn mùa nước nổi, để tụi nhỏ vẫn được tắm sông, bắt cá, để bà con vẫn có bữa canh chua cá linh bông điên điển thơm lừng mỗi chiều.

Văn hóa sông nước, từ câu hò đến sợi lục bình

Mùa nước nổi không chỉ là chuyện cá tôm, phù sa. Nó còn là mùa mà văn hóa miệt vườn tỏa sáng rực rỡ nhất. Bạn biết hông, rất nhiều bài ca vọng cổ, bài hò miền Tây đều lấy cảm hứng từ mùa nước nổi.

"Hò ơi... nước chảy xuôi dòng, phù sa bồi đắp, mênh mông đồng bằng..." Mấy câu hò như vậy, bà con mình hát trên ghe, hát trên đồng, hát trong lúc giăng lưới, kéo cá. Hò miền Tây không cần sân khấu, không cần micro, chỉ cần một trời nước, một con xuồng, và một tấm lòng hào sảng là đủ.

Đờn ca tài tử miền Tây cũng gắn liền với sông nước mùa lũ. Những đêm trăng sáng, bà con tụ nhau trên ghe, trên sàn nhà nổi, đờn hát tới khuya. Tiếng đờn kìm réo rắt, tiếng đờn tranh trong trẻo, hòa với tiếng sóng nước, tạo nên thứ âm nhạc mà không phòng thu nào tái tạo được. UNESCO đã công nhận đờn ca tài tử Nam Bộ là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, mà nghe nó ngay trên sông nước mùa lũ mới thấy hết cái hồn của nó.

Rồi lục bình, tui đã nhắc ở trên, loài cây trôi nổi bình dị ấy cũng trở thành nguyên liệu cho một ngành thủ công mỹ nghệ độc đáo. Bà con phụ nữ vùng ven Cần Thơ vớt lục bình lên, phơi khô, tước sợi, rồi đan thành đủ thứ: giỏ xách, thảm trải, hộp đựng, dép, nón. Mỗi sản phẩm đều mang hơi thở của sông nước, màu sắc tự nhiên, kết cấu thô mộc mà đẹp. Nhiều hợp tác xã ở Cần Thơ đã xuất khẩu sản phẩm lục bình sang Nhật, Hàn, châu Âu, tạo công ăn việc làm cho hàng trăm chị em phụ nữ nông thôn.

Mùa nước nổi cũng là mùa mà bà con hay kể chuyện xưa. Ngồi trên sàn nhà, nước bao quanh tứ phía, ông bà kể cho cháu nghe chuyện ngày xưa khai hoang vùng đồng bằng, chuyện đào kênh xáng, chuyện những mùa lũ lớn, chuyện cá sấu ngoài sông. Những câu chuyện ấy truyền từ đời này sang đời khác, giữ cho ký ức cộng đồng không bao giờ phai nhạt.

Một buổi chiều trên kênh Bình Thủy

Tui ngồi trên chiếc xuồng ba lá cùng ông Tám, người đã sống ở đây suốt 70 năm qua. Ổng chèo đều tay, không vội, mắt nhìn về phía đám lục bình tím phủ kín một khúc kênh. "Năm nay nước lên muộn," ổng nói, giọng không lo âu mà như đang nhận xét thời tiết. "Nhưng lên là lên đủ. Mình tin đất này."

Ông Tám kể hồi ổng còn nhỏ, mùa nước nổi nước ngập tới nóc chuồng heo. Cả nhà ổng sống trên gác, nấu cơm trên gác, ngủ trên gác. Mấy đứa nhỏ bơi từ nhà này sang nhà kia chơi, như người thành phố đi bộ sang hàng xóm vậy. Ổng nói, hồi đó nghèo lắm, nhưng vui. Cá ăn không hết, tôm bắt hoài không cạn. Hàng xóm ai có gì chia nhau, bữa cơm nào cũng có cá, có rau, mà không tốn đồng nào.

"Bây giờ đời sống khá hơn," ông Tám tiếp, "nhà xây gạch kiên cố, nước có lên cũng không sao. Nhưng mà..." Ổng dừng lại, nhìn ra mặt kênh. "Nhưng mà hồi xưa nước nhiều cá nhiều hơn. Bây giờ nước ít, cá cũng ít. Tui nhớ mấy mùa nước lớn ngày xưa."

Xuồng lướt qua một đám bông súng hồng, mấy con chuồn chuồn đậu trên cánh hoa, nhẹ nhàng như nét vẽ. Ông Tám chỉ tay về phía một căn nhà sàn ven kênh, nói đó là nhà ổng hồi nhỏ, bây giờ đã xây lại mới, nhưng cái cầu bắc ra kênh vẫn còn y nguyên. "Cái cầu đó, ba tui bắc hồi năm 1960 mấy," ổng nói. "Mùa nước nổi, tụi tui ngồi trên cầu câu cá, một buổi chiều câu được cả xô."

Câu nói ấy đọng lại trong tui mãi. Đất Cần Thơ, đất của những con người đã học cách tin vào sông nước, cách sống cùng thiên nhiên thay vì chống lại nó.

Khi xuồng lướt qua những hàng dừa nước phản chiếu trên mặt kênh chiều tà, tui hiểu ra vì sao người ta vẫn mãi trở về với miền Tây mỗi mùa nước nổi. Không phải vì cảnh đẹp, dù nó rất đẹp. Mà vì nơi đây, cuộc sống còn giữ được nhịp điệu chậm rãi, thật thà của đất và nước.

Gió chiều thổi mát rượi, mùi bùn phù sa quen thuộc, tiếng ếch nhái bắt đầu kêu râm ran. Ông Tám quay xuồng về, vừa chèo vừa hát nho nhỏ một câu vọng cổ gì đó, tui nghe không rõ hết lời, nhưng giai điệu thì buồn buồn, đẹp đẹp, như chính dòng kênh chiều tà này.

Bạn ơi, có dịp thì về miền Tây mùa nước nổi nha. Tui hứa, sẽ thương lắm luôn đó. 💛